Αγία Θεοδώρα Βάστα Αρκαδίας
Αγία Θεοδώρα Βάστα Αρκαδίας

Αγία Θεοδώρα Βάστα

 Μνημείο και μαρτυρία μιας άλλης εποχής.

Η διαδρομή σας αποζημιώνει απλόχερα με τα ειδυλλιακά τοπία που σας προσφέρει. Όσο πιο πολύ πλησιάζει κανείς τόσο πιο έντονα ακούγεται το βουητό των νερών που αναβλύζουν από τα θεμέλια της εκκλησίας και το μυστήριο του μύθου κάνοντας τον να αισθάνεται δέος μπροστά στο θέαμα που αντικρύζει.

 Το θαύμα απλώνεται μπροστά στα μάτια σας, κλειδώνοντας τα λόγια. Δεκαεπτά πελώρια δένδρα ξεπηδούν από τη στέγη της, ενώ από τα θεμέλιά της αναβλύζουν τα νερά ενός κεφαλαριού. Γιορτάζει στις 11 Σεπτεμβρίου. Χιλιάδες προσκυνητές επισκέπτονται το εκκλησάκι όλο το χρόνο για να προσκυνήσουν και να θαυμάσουν αυτό το μοναδικό σύμπλεγμα, ένα ανεξήγητο θαύμα της φύσης που κυριαρχεί στο γαλήνιο αυτό τοπίο.  

Ο επισκέπτης βρίσκεται μπροστά σε κάτι ξεχωριστό και μοναδικό. Σε κάτι πολύ σημαντικό απ’ όποια πλευρά κι αν το δει. Πρόκειται για ένα ανεπανάληπτο φαινόμενο. 

Ότι βλέπετε τριγύρω σας είναι και ανθρώπινο και φυσικό και θεϊκό, είναι κάτι που πρέπει να προβληματίζει τον ανθρώπινο νου.

Παράκληση σε όλους να συμπεριφέρονται κατά την επίσκεψή τους στον ευαίσθητο αυτό χώρο με ευλάβεια και αγάπη.

 

Η ΜΑΓΕΙΑ ΤΗΣ ΟΡΕΙΝΗΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

Όλη η Αρκαδία και οι ορεινές περιοχές της Άνω Μεσσηνίας και Ηλείας εκτός της ειδυλλιακής φύσης και τη μαγεία του μυστηρίου, εκτός από τα άγρια βουνά και τις πλαγιές που όλες μαζί και κάθε μία χωριστά έχουν κάτι να διηγηθούν είτε με την παράδοση, είτε με την εικόνα, είτε με τη δραστηριότητα της φύσης έχουν να μας δώσουνκαι πολλά θαύματα είτε φυσικά, είτε θεϊκά. Ένα τέτοιο θαύμα θα μας απασχολήσει και θα προσπαθήσουμε μαζί να δώσουμε τις εξηγήσεις μας.
Είναι το εκκλησάκι της Αγίας Θεοδώρας που βρίσκεται στα φυσικά σύνορα των νομών Αρκαδίας - Μεσσηνίας και πολύ κοντά στα σύνορα με το νομό Ηλείας. Είναι πολύ καλά κρυμμένο στις ρίζες του βουνού Τετραζίου (υψ. 1384).
Σήμερα έχει πρόσβαση από όλους τους νομούς που αναφέραμε πιο πάνω και αυτό γιατί ο άνθρωπος ψάχνει το μυστήριο, το θαύμα όπου κι αν βρίσκεται.

Η ιστορία της Αγίας Θεοδώρας

Κατά το Βυζάντιο, κάθε χωριό είχε αυτόνομο χαρακτήρα. Είχε τη δική του κοινωνική, διοικητική καθώς και στρατιωτική αρχή. Κάθε οικογένεια του χωριού όφειλε να προσφέρει έναν άντρα για το στρατό του κι αν αυτό δεν ήταν εφικτό, έπρεπε να καταβάλει χρήματα για τη μίσθωση ενός μισθοφόρου να την εκπροσωπήσει.

Η νεαρή Θεοδώρα ήταν το μεγαλύτερο κορίτσι μιας φτωχής και πολύ θρήσκας οικογένειας με πατέρα ηλικιωμένο και άρρωστο και ζούσε σε ένα χωριό της Πελοποννήσου, τη Βάστα, λίγο έξω από τη Μεγαλόπολη. Το χρηματικό ποσό που απαιτείτο για την πληρωμή μισθοφόρου ήταν πολύ μεγάλο για τις δυνατότητες της οικογένειάς της και ο πατέρας της ανήμπορος να πάρει μέρος σε μάχη. Έτσι η Θεοδώρα σε ηλικία 17 ετών αποφάσισε να υποδυθεί τον άντρα και να συμμετέχει η ίδια στο στρατό του χωριού της.

Βρέθηκε πολύ σύντομα να πολεμά σε μάχες με περίσσιο θάρρος και όπως ήταν λογικό προάχθηκε σε βαθμό. Το σθένος της, αλλά και η σεμνότητά της την έκαναν αρεστή μέσα στο στράτευμα. Μια νεαρή κοπέλα δεν μπόρεσε να αντισταθεί στη γοητεία του νεαρού στρατιώτη κι έτσι τον ερωτεύθηκε. Η Θεοδώρα δεν ήθελε να προδώσει το μυστικό της γιατί αυτό θα εξέθετε όλη την οικογένειά της. Όσο κι αν η Θεοδώρα προσπαθούσε να μεταπείσει τη νεαρή κοπέλα λέγοντάς της ότι είναι αφιερωμένη στο Θεό, τόσο η νεαρή κοπέλα ήθελε το νεαρό που έβλεπε μπροστά της, τον όμορφο και θαρραλέο στρατιώτη που είχε γνωρίσει. Η συνεχής άρνηση της Θεοδώρας οδήγησε τη νεαρή κοπέλα στην εκδίκηση. Κοιμήθηκε με κάποιον άλλο στρατιώτη με τον οποίο έμεινε έγκυος και πήγε στον Διοικητή του στρατού δηλώνοντας ότι η Θεοδώρα, δηλαδή ο στρατιώτης που είχε ερωτευθεί η κοπέλα, ήταν εκείνος που την άφησε έγκυο και θα έπρεπε να την παντρευτεί.

Η άρνηση της Θεοδώρας, η οποία δεν ήθελε να αποκαλύψει το μυστικό της, στο συγκεκριμένο γάμο, δεν επέτρεπε παρά την καταδίκη της σε θάνατο λόγω ατίμωσης της νεαρής κοπέλας.

Έτσι κι έγινε. Ο νεαρός στρατιώτης μέχρι την έσχατη στιγμή δεν ήθελε να αποκαλύψει το μυστικό του και να φέρει έτσι τον πατέρα του σε δύσκολη θέση. Οδηγήθηκε έξω από το χωριό και εκτελέστηκε. Καθώς ξεψυχούσε, είπε:«Κάνε Κύριε τα χρόνια μου να γίνουν δέντρα και το αίμα μου νερό να τα ποτίζει» και ξαφνικά, ένα ρυάκι σχηματίστηκε με ορμητικό νερό...

Άλλη θεωρία διατείνεται ότι η Αγία Θεοδώρα ήταν η Αυγούστα Θεοδώρα, κόρη του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Η΄ της μακεδονικής δυναστείας, που λέγεται πως βασίλεψε σαν άνδρας από το 1055 μέχρι το 1056. Η Αυγούστα Θεοδώρα κατά τους ισχυρισμούς του Μιχαήλ ΣΤ΄ του Στρατιωτικού που τη διαδέχθηκε με κίνημα αρρώστησε βαριά και πέθανε, ενώ κατ' άλλους εικάζεται ότι ο ίδιος την δολοφόνησε και την έθαψε εδώ.

Μερικούς αιώνες αργότερα, γύρω στον 12ο αιώνα, στο σημείο αυτό φτιάχτηκε ένα εκκλησάκι εις μνήμη της Αγίας Θεοδώρας όπου μεταφέρθηκαν και θάφτηκαν τα λείψανά της. Με την ολοκλήρωση του ναϊδρίου αυτού, φύτρωσαν 17 δέντρα στη στέγη του όσα και τα χρόνια της Θεοδώρας όταν θανατώθηκε και έτσι ολοκληρώθηκε ο θρύλος της Αγίας Θεοδώρας.

Ακόμα και σήμερα το εκκλησάκι στέκει εκεί δίπλα στα νερά ενός χείμαρρου που διασταυρώνεται με τον ποταμό Χάραδρο και παρότι μικρό σε μέγεθος εντυπωσιάζει κάθε επισκέπτη που προσπαθεί να δικαιολογήσει την ύπαρξη των 17 πανύψηλων δέντρων στη σκεπή του χωρίς ίχνος ρίζας στο κάτω μέρος της στέγης ή το εσωτερικό του ναΐσκου.

Ο ναός της Αγίας Θεοδώρας αποτελεί μοναδικό φαινόμενο και είναι από τα πιο δημοφιλή και αξιόλογα αξιοθέατα της Αρκαδίας. Η εκκλησία κτίστηκε μεταξύ του 1050-1100 προς τιμήν της οσιομάρτυρος Θεοδώρας. Βρίσκεται κοντά στο χωριό Βάστα της Μεγαλόπολης σε μια κατάφυτη ειδυλλιακή ρεματιά με πυκνό δάσος από θεόρατες βελανιδιές. Η οδική πρόσβαση γίνεται από το Ίσαρι μετά από μια πανέμορφη κατηφορική διαδρομή.

Η μνήμη της Οσιοπαρθενομάρτυρος Θεοδώρας από αμνημονεύτων ετών και μέχρι του έτους 1952 εορταζόταν κάθε Λαμπροτρίτη για λόγους που δεν διέσωσε η παράδοση ως τοπική Αγία και πανηγύριζε ο φερώνυμος ιερός ναΐσκος της. Έκτοτε καθιερώθηκε να εορτάζεται την ίδια μέρα, που η εκκλησία μας τιμά και την μνήμη της Οσίας Θεοδώρας της εξ Αλεξάνδρειας.

   ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Φίλε επισκέπτη πρέπει να ξέρεις ότι βρίσκεσαι στις πηγές του Χάραδρου, παραπόταμου του Πάμισου, του μυθικού ήρωα θεού όπως μας λέει η γραπτή μυθολογία και ο μεγάλος Παυσανίας στα «Μεσσηνιακά» του. Τα νερά του Πάμισου κυλάνε χιλιάδες χρόνια και είναι πηγή ευτυχίας και ζωής για τον κάμπο της Μεσσηνίας το καλοκαίρι και συμφοράς το χειμώνα όταν τα νερά της πηγής φουσκώνουν και σμίγουν με τα νερά της βροχής που φτάνουν ορμητικά και θολά από τις απόκρημνες πλαγιές του Τετραζίου και πλημμυρίζουν τον κάμπο. Οι γεωλογικές ανακατατάξεις όπως φαίνεται από τη μορφολογία της γύρω περιοχής ήταν πολλές και πολύ παλιές. Οι πέτρες μέσα στο ποτάμι είναι λείες και λευκές, άρα το νερό το ορμητικό τις μεταφέρει από μακριά, τα ανοίγματα μέσα σε μεγάλους βράχους γύρω από την εκκλησία πολλά. Στο βορειοανατολικό μέρος και σε απόσταση 50 μ. από την εκκλησία υπάρχει μεγάλη σχισμή που ακούγεται στο βάθος το νερό που τρέχει σε μεγάλο βάθος. Στο βορειοδυτικό μέρος και σε απόσταση 50 μ. βρίσκεται πολυκλαδικό σπήλαιο. Κατά καιρούς έχουν κατέβει στο σπήλαιο ντόπιοι και κάποτε μάλιστα βρήκαν αντικείμενα που συμπίπτουν με τους διωγμούς των χριστιανών. Σύμφωνα με όσα είπαν οι σπηλαιολόγοι πρόκειται για την κοίτη υπόγειου ποταμού που στέρεψε μετά από γεωλογικές ανακατατάξεις, αν και για την ερμηνεία αυτή υπάρχουν κάποιες ενστάσεις από όλους εμάς που έχουμε κατέβει στο σπήλαιο. Το νερό της Αγίας Θεοδώρας δε σταματά. Το καλοκαίρι αναβλύζει λίγο αλλά αρκετό για να χαρίζει δροσιά και τραγούδι στη γύρω περιοχή. Όταν αρχίζουν οι βροχοπτώσεις το κεφαλάρι φουσκώνει, αναβλύζει με δύναμη κι’ όλη η πλευρά της κοίτης βγάζει πολύ νερό.
 ΤΟ ΕΚΚΛΗΣΑΚΙ
Η τοιχοποιία της εκκλησίας είναι από πέτρα, ασβέστη και άμμο από το ποτάμι. Αφού λοιπόν έχει κτιστεί με ασβέστη πρέπει να οδηγηθούμε ότι είναι προσπάθεια πολλών. Είναι γνωστό ότι για την παραγωγή ασβέστου χρειάζεται ασβεστοκάμινος κ.λπ. Επίσης η σκεπή είναι θόλος, άρα πρέπει να κατασκευάστηκε από ειδικευμένους χτίστες. Όλο το εσωτερικό της εκκλησίας ήταν γεμάτο αγιογραφίες, στο θόλο και τα πλαϊνά του εσωτερικού χώρου ήταν ζωγραφισμένα πρόσωπα, ημερομηνίες και ονομασίες αγίων. Μέχρι και τη δεκαετία του ’40 οι αγιογραφίες ήταν ορατές, μετά σκεπάστηκαν από τις αναθυμιάσεις (άρχισε να γίνεται γνωστή η Αγία Θεοδώρα) και με τη βοήθεια της υγρασίας έγινε η καταστροφή. Νομίζω ότι η αντοχή των αγιογραφιών είναι ένα στοιχείο για τον προσδιορισμό της ηλικίας της εκκλησίας. Ο ρυθμός αρχιτεκτονικής της κατασκευής είναι ο πιο απλός, δηλαδή της «Βασιλικής» (ορθογώνιο παραλληλόγραμμο με θόλο).
 Η ΑΛΛΗ ΑΠΟΨΗ (ΘΑΥΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ)
Μετά την κατασκευή της εκκλησίας αρχίζει το θαύμα της αρχιτεκτονικής της φύσης. Αρχίζει μια πάλη ανάμεσα στη ζωή, στη βλάστηση και τη νεκρή πέτρα.
Χιλιοστό-χιλιοστό, μέρα-νύχτα τα αδύναμα φύτρα κατακτούν ανάμεσα στις ελάχιστες σχισμάδες το ζωτικό χώρο τους. Έτσι το φύτρο έγινε θάμνος και ο θάμνος δέντρο. Όλα αυτά συντελέστηκαν στους αιώνες. Τώρα μπροστά μας έχουμε αυτό το μοναδικό και ανεπανάληπτο μπουκέτο, που στέκεται εδώ και εκατοντάδες χρόνια οργανικά δεμένο με τη γη και το περιβάλλον. Αρκεί μόνο να σκεφτούμε ότι καθώς μεγάλωναν τα δέντρα, το κέντρο βάρους των δέντρων μετατοπίζονταν και θα έπρεπε κανονικά η λιθοκατασκευή να καταστραφεί. Κι όμως ταυτόχρονα με τη μετατόπιση του κέντρου βάρους γίνονταν κι άλλες παράλληλες αλλαγές έτσι που κάθε μέρα όλη αυτή η δημιουργία να ισορροπεί.
Είναι αξιοθαύμαστο αυτό που έγινε με τις ρίζες και την τροφοδοσία των δέντρων. Στην αρχή χιλιάδες και εκατομμύρια ριζίδια καλύπτουν την εξωτερική τοιχοποιία και φτάνουν με το προχώρημα του χρόνου στη γη για νερό και τροφή. Μετά τα ριζίδια γίνονται ρίζες, προξενούν μεγάλες ρωγμές στο θόλο και τον κατακερματίζουν, όμως δεν τον αφήνουν να καταρρεύσει. Δεν τον αφήνουν οι ίδιες οι ρίζες που τον κατέστρεψαν. Τον συγκρατούν και τέλος ρίζες, θόλος, τοιχοποιία γίνονται ένα σύμπλεγμα γερά δεμένο με τους βράχους πάνω στους οποίους έχει θεμελιωθεί το εκκλησάκι. Αυτή η συνεχής μετατόπιση του κέντρου βάρους, η συνεχής εξισορρόπηση, η καταστροφή του τοίχου μα ταυτόχρονα και το δέσιμο τους είναι ένα μεγάλο θαύμα που δεν μπορεί ο άνθρωπος να το αμφισβητήσει.
Για λίγο φίλε αναγνώστη, επισκέπτη, προσκυνητή, διαβάτη σκέψου πόσα πολλά συμβαίνουν τη στιγμή που παρατηρείται αυτό το σύνολο. Η τροφή και το νερό ανεβαίνουν στα δέντρα, αυτά μεγαλώνουν ή τουλάχιστον ζουν, οι ρίζες αυξάνονται, ο τοίχος ραγίζει, οι ρωγμές διευρύνονται και τα κομμάτια του τοίχου δένονται και στερεώνονται από τις ρίζες και επιτυγχάνεται η εξισορρόπηση. Σκέψου, αυτό γίνεται κάθε στιγμή, κάθε λεπτό, κάθε μέρα. Έτσι αυτό το δημιούργημα βρίσκεται αιώνες τώρα σε κίνηση. Σκέψου όμως και κάτι άλλο. Αυτό που όλοι θαυμάζουμε κινδυνεύει να καταστραφεί από την επέμβαση του ανθρώπου, τη δική μας επέμβαση. Επεμβαίνουμε βάναυσα παρακινούμενοι από εγωιστικά κίνητρα και με αφέλεια κάνουμε πράξεις που προκαλούν την καταστροφή και διαταράσσουν αυτή την αρμονία και δεν κάνουμε τον απλό συλλογισμό ότι δεν είναι δυνατόν να δεχτούμε βοήθεια από κάτι που το καταστρέφουμε, από τις ρίζες και τα κλαδιά που κόβονται για να γίνουν φυλακτά.

 

 
 
Κάντε κλικ στις φωτογραφίες για μεγένθυση